[roya]

معني و مفهوم پرورش مذهبي

والدين و كودك

والدين نخستين مسئول صلاح وفساد جامعه اند و آنان را در قبال خدا و اجتماع مسئوليتي عظيم است كه سهل انگاري در آن قطعاً عقوبتي به همراه خواهد داشت . در اين امر عظيم مادر را بيش از پدر مسئوليت است زيرا كودك بخش اعظم روحيات و مخصوصاً جنبه هاي عاطفي و احساسي را از مادر فرا مي گيرد.

در حديثي از معصوم آمده است كه ، پايه هاي سعادت و شقاوت كودك در رحم مادر گذارده مي شود واين از آن باب است كه تغيير وراثت غير ممكن است و خصايص و روحيات مادر به صورت مستقيم به كودك منتقل مي شود.

همچنين در حديث آمده كه بهشت زير پاي مادران است و اين از آن باب است كه بخش اعظم سعادتمندي و در خور بهشت شدن كودك توسط مادر پايه گذاري مي شود.

والدين شخصيت كودك را رنگ مي دهند، خط مشي و رفتار او را در زندگي معين مي كنند و براساس روش تربيتي خود كودكي آرام و يا نامتعادل مي پروانند. درست است كه بلوغ و رشد جسمي زمينه را براي ازدواج فراهم مي كند، اما براي پدر و مادر شدن ، زمينه رشد عقلي و اخلاقي و عاطفي لازم است.

افراد قبل از ازدواج بايد به وظايف خود آشنا ، و به مسائل كلي تربيت آگاه ، و در قبال مسئوليت خود هوشيار باشند.

تربيت كودك اگر چه به ظاهر از بدو تولد او آغاز مي شود ولي با در نظر داشتن تأثير جنبه هاي وراثتي در واقع سالها و ماهها قبل از تولد شروع مي شود و اَقـّل تقويم زماني از هنگام انتخاب همسراست و اسلام از اين زمان به بعد گام به گام براي ايجاد و پرورش نسل مراقبت هايي دارد كه دستورات و برنامه هاي آن را در كتب فقهي و اخلاقي اسلام مي توان يافت و ما براي نمونه به مباحثي از آنها اشاره مي كنيم .


انتخاب همسر:

اسلام اجازه نمي دهد كه آدمي با هر انسان ديگري درآميزد و تشكيل نسل دهد، بلكه براي همسر شرايطي ذكر مي كند بدين قرار:

1- از نظر خانوادگي ، همسر بايد داراي اصالت باشد، از خانواده اي شرابخوار و معتاد نباشد و نيز والدين حق ندارند كه فرزند خود را به همسري فردي شرابخوار، قاطع رَحـِم و فاسق در آورند.

در سخني از پيامبر آمده است كه : از گياه سبزي كه در كنار مزبله ها مي رويد دوري كنيد. پرسيدند منظور از آن چيست ؟ فرمود: منظور زن زيبارويي است كه در خانواده اي بدكار به دنيا آمده باشد.

2- از نظر خويشاوندي گو اين كه حرمتي براي ازدواج با اقارب نيست ولي توصيه شده است با افرادي كه از نظر خويشاوندي رابطه نزديك دارند وصلت به عمل نيايد. "لا تـَنكـِحوا القرابَة القـَريبه" و آن گاه درباره دلايل اين امرگفته شده كه ممكن است فرزنداني ناقص از آنان به وجود آيد يعني همان امري كه طب امروز بدان اشاره دارد.

3- در جنبه جسمي توصيه شده است كه همسر رشيد ، توانا و نيرومند و از نظر بنيه قوي باشد.

در سفارش حضرت علي ( ع) به برادرش عقيل راجع به انتخاب همسر كه نتيجه اش منجر به انتخاب ام البنين شده است، به اين نكته برمي خوريم كه حضرت مي فرمايد مي خواهم از او، فرزنداني قوي بنيه و نيرومند داشته باشم . ضمناً همسر بايد از زيبايي نسبي و سن متناسب و رشد كافي برخوردار باشد.

4- از نظر اخلاقي به گفته ي شهيد ثاني همسر بايد داراي ملكه عفت و اصالت باشد.

در سخنان بسياري كه از معصوم آمده توصيه شده است كه فرشته خويي كودكان نشان دهنده صفات ارجمند والدين است. و نيز فرمودند نيكو بنگريد كه نطفه خود را در كجا قرارمي دهيد زيرا صفات ارثي به كودك منتقل مي شوند.

5- در جنبه روان توصيه شده است كه همسر داراي كمبود ذهني و احمق نباشد. پيامبر فرمود: از مزاوجت با همسر احمق خودداري كنيد زيرا مصاحبت آن موجب بدبختي و گرفتاري است و فرزند او از نظر فكري تباه است.


مراقبت هاي قبل از تولد:

اكنون همسري با رعايت شرايط ياد شده انتخاب شده و قرار است زمينه مزاوجت فراهم آيد.

از لحظه مزاوجت تا تولد نيز مسائلي مطرح است كه اهم آنها عبارت اند از :

1- در زناشويي : ذكر نام خدا ، به ياد غير نبودن ، افكار و انديشه ناصواب نداشتن ، دعا براي داشتن نسلي صالح و پاك ، داشتن ايده هاي عالي و انساني و مانند آن .

2- دوران حمل : مادر با جنين خود نـُه ماه رابطه وراثتي و خوني دارد . توصيه هاي تربيتي خواه از نظرمكاتب و خواه از نظر مذاهب در اين دوره بسيار است.

تحقيقات و تجارب علمي نشان داده است كه غذاها، داروها، مناظر زشت و زيبا ، هيجانات ، اضطراب ها ، ترس ها، نگراني ها ، خشم ها و كين ها و افكار و انديشه هاي مادر در جنين اثر مي گذارد. بيماري هايي چون قند، سرخجه و تب شديد در جنين مؤثر است . خواسته ها و تمايلات ، ايده هاي پست و بلند مادر، طرز برخورد او با همسر، با ديگران ، با پديده ها ، با تحولات طبيعي ، و تغييرات اجتماعي در جنين مؤثر است و از اين جا مفهوم "السعيد سعيد في بَطن اُمّه و الشقي شقي في بَطن اُمّه "كاملاً روشن مي شود.

3- لحظه تولد : اين لحظه از لحظات حساس در سعادت يا بدبختي كودك است. ممكن است تا اين لحظه تمام زمينه ها براي نابغه شدن كودكي موجود بوده و در آن لحظه آن امكانات ضايع شده باشد.

روي اين اصل ، هم در كتب علمي وهم در كتب مذهبي سفارش هاي بسياري در اين مورد شده است.


كودك از آن كيست ؟

كودك از آن والدين نيست زيرا والدين حق هيچگونه دخالت و اعمال نظر منفي درباره فرزند خود ندارند . تلاش ها و كوشش ها فقط مي تواند در جنبه مثبت و در جهت ارتقاء او باشد نه در جنبه كاستن او . اين امر تا آن حد مورد توصيه است كه فرموده اند والدين حق كتك زدن كودك به حدي كه موجب ديه شود ندارند. البته اولويت هاي تربيتي از آن والدين است به شرطي كه در جهت سازندگي طفل باشد در غير اين صورت مي توان كودك را پدر و مادر ستاند و مسئول ديگري براي تربيتش گمارد.

آيا كودك از آن اجتماع است ؟ مطمئناً كودك از آن اجتماع هم نيست ، زيرا افراد اجتماع هم مانند والدين حق هيچگونه دخالت و اعمال نظر منفي درباره كودك را ندارند. فقط مي توانند در جهت ارتقا و جنبه هاي مثبت او گام بردارند.

برخي از صاحبان مكاتب ، كودك را از آن دولت مي دانند.

البته دولت حق اظهار نظر در باره كودك براي ارتقاء او را دارد ولي حق خريد و فروش او و سلب آزادي او را ندارد.

آيا كودك از آن خودش است ؟ اتفاقاً پاسخ اين سؤال هم منفي است . آدمي از آن خود نيست زيرا حق ندارد خود را به سوي انحطاط سوق دهد، موجب سقوط خود گردد و نمي تواند برخود صدمه و لطمه اي وارد آورد، حق خودكشي و خود فروشي ندارد. اختياراتش درباره خود فقط در حدِ تعالي مقام خويش است نه تنزل مقام .

پس كودك از آن كيست؟ آنچه را كه با قاطعيت مي توان گفت اين است كه كودك از آن خدا و امانت اوست ، پدر و مادر، اجتماع و دولت و حتي خود او امانتدار خدايند.

آنچه كه درباره اين امانت وظيفه دارند حفظ و حراست و در جنبه ي فزودن اوست نه كاستنش . همه وظيفه دارند كه در برابر اين امانت مراقبت نمايند تا آنگاه كه صاحب امانت آن را به سوي خود ببرد.

در نگهداري از اين امانت ، البته والدين اولويت دارند و حتي از نظر مذهب موظفند. به عبارت ديگر كودك حقوقي نسبت به والدين دارد و آنان برعكس در برابر او وظايفي دارند كه در صورت كوتاهي در انجام وظيفه مورد بازخواست قرار مي گيرند