[roya]

پرورش وجدان

آفات وجدان :

وجدان انسان درمعرض آفات و خطرات بسياري است و اغلب اين آفات به عكس آن چيزهايي هستند كه سازنده وجدان بودند. به عبارت ديگر در اثر تأثير پذيري انسان از امور ناروا ، وجدان دچار انحراف و آفت گرديده و آن چنان دگرگون مي گردد كه حتي از قتل و مرگ ديگران هم واهمه اي ندارد و در برابر ناروايي ها آشفته و پريشان نمي گردد.

تن دادن به خطا و تكرار آن سبب مي شود كه وجدان انسان صدمه ببيند و از مسيراصلي خود منحرف گردد. درچنان صورتي است كه ديگر صداي نيك و بد را نمي شنود و حتي بدي و نيكي در ذهن او جاي خود را عوض مي كنند و هستي و منافع دايمي او را در معرض خطر مي اندازند.

سركوب كردن فطريات و تن دادن به امري كه خلاف فطرت است خود براي وجدان آفت مي آفريند و آن را بيمار مي سازد و چنين فردي همانند كسي است كه دائماً درخواب است و نيك را از بد تشخيص نمي دهد و نمي داند بر سر او چه مي گذرد و حتي از رسوايي خود بي خبر است .


خطر انحراف وجدان

خطر اين انحراف به حدي است كه آدمي را از حد انسانيت دور مي سازد و او را در وضع و موقعيتي قرارمي دهد كه ملامت نفس او را ناراحت نمي كند و پليس باطني در پي او نيست. قطعاً آن كس كه راهنمايي و ناصحي از درون نداشته باشد تن به هر كاري خواهد داد . جنايتكاران و جانيان درآغاز افرادي خطرناك نبودند، ولي به تدريج كه تن به جنايت مي دهند و زشتي عمل را در خود پذيرا مي شوند به مرحله اي مي رسند كه نه تنها از خيانت و جنايت خود احساس شرم نمي كنند ، بلكه در مواردي از آن لذت هم مي برند . به همين دليل سعي و كوشش مربيان بايد متوجه اين امر باشد كه هرگز لغزش و انحرافي براي وجدان پديد نيايد وهرگاه كه كودك در مسير انحراف قرار گرفت از طريق به كاربردن شيوه هاي تربيتي او را به راه آورند و يا در برابر او سدي ايجاد كنند.


لزوم پرورش وجدان

اين سخن همه علماي مذهب و اخلاق و توصيه همه روان شناسان است كه بايد به تهذيب وجدان و رشد و پرورش آن همت گماشت وگرنه خطر ركود و در مواردي هم آلودگي آن وجود دارد . اين نكته قابل ذكر است كه انسانها به هنگام تولد با زمينه هايي از استعداد ها و توانايي ها به دنيا مي آيند . زمينه هايي كه اگر رشد و پرورش يابند ممكن است موجب پيدايش كمالاتي در انسانها شوند.

چه بسيار افرادي كه با زمينه هايي به دنيا مي آيند و بدون بهره برداري از آن و يا فراهم آوردن موجبات رشد آن مي ميرند . در مسئله وجدان ، داستان حتي از اين هم فراتر است . وجدان را بايد رشد و پرورش داد و مصداق هاي گوناگون نيك و بد را به آن القاء كرد تا در مسير زندگي بتواند وسيله كنترل خوبي براي رفتار افراد باشد. تعليمات مذهب و اخلاق مورد قبول مي بايست به كودك منتقل شود و انجام خواسته هايش برآن اساس شكل گيرد و صورت پذيرد.


فوايد پرورش وجدان

در مورد فوايد پرورش وجدان مسائل بسياري را مي توان گفت ، از جمله اين كه طوفان هاي حوادث و پيشامدها و نيز جريانات مورد قبول طبع ، در مواردي ما را به زانو درمي آورند و اگر وجدان آدمي در چنين وضعي رشد و پرورش يافته باشد قادر است جلوي لغزش ها را بگيرد .

اين وجدان ماست كه در ميان طوفان زشتي ها ، جنايت ها و در ميان امواج آلودگي ها ، زمام امور را در دست مي گيرد و نمي گذارد كه از پاي درآييم و يا از نظر مذهب و اخلاق سقوط كنيم.

وقتي حالات وجداني در انسان شدت پيدا كند آدمي به هيجان مي آيد و سعي دارد پيش از پيش به كنترل خود پرداخته و در مسيري حركت كند كه رضا و آرامش وجدان را در پي دارد. وجدان عالي كه سبب جستجوها، تحقيق ها ، تن در دادن به فداكاري ها و ايثارها و شهادت هاست ناشي از رشد و پرورش وجدان است.

سلوك و رفتار پسنديده ، كردارهاي عالي اجتماعي ، لذت بردن از خدمت به همنوع كه همه ي آنها به صورت ارادي و اختياري صورت مي گيرد ناشي از وجدان تربيت شده و داراي ريشه اي در اندرون ماست وهمين هاست كه راه كمال و رشد را به روي انسان مي گشايد.


فرجام و حاصل پرورش

فرجام اين پرورش ، رساندن انسان به مرحله كمال ، و حاصل آن خير و سعادت براي فرد و اجتماع است. در سايه پرورش وجدان ، آدمي داراي دستگاه كنترل كننده اي مي شود كه همه حالات، اعمال و رفتار آدمي زير نظر قرار مي گيرد ؛ و انسان مي تواند از جنبه ي ارزش سنجي آن دستگاه استفاده كند.

حركت وجدان به سوي يك ايده آل است و همين حركت و تلاش است كه در شخصيت انسان اثر گذاشته و او را به سوي خير و عدالت عمومي رهنمون است. آنها كه براي ديگران محروميت مي آفرينند در حقيقت وجدان منحرف دارند و يا در مسير انحرافند.

احساس خوبي يا بدي كه منشاء آن در اندرون ماست وسيله خوبي براي محفوظ ماندن از خطراست و سبب مي شود كه نيك و بد ، مفهوم خود را در اجتماع از دست نداده و شخصيت انسان فاني و تباه نشود.


امكان پرورش وجدان

خوشبختانه امكان رشد و پرورش وجدان وجود دارد. ما از طريق تربيت مي توانيم در وجدان انسانها نفوذ كرده و آن را در جهتي سوق دهيم كه مورد توجه و نظر ماست و اين مربوط به شخص معين و يا سن و گروهي خاص نيست.

تجارب روزمره نشان داده است كه وجدانها قابل ساخته شدن هستند؛ به همانگونه كه قابل آلوده شدن و ويراني و ركودند. در اين جهان افرادي داريم كه داراي وجدانهاي پاك و دست نخورده بودند ولي درطول مدت زندگي در مسير لغزش و انحراف افتاده و آن چنان شدند كه حتي مي توان گفت از انسانيت دور ماندند و برعكس افرادي بودند كه عمري را درآلودگي به سر برده و گرفتار انحرافات گوناگون بودند ولي دراثر تعليمات انبياء ، مصلحان و مربيان جامعه به خود آمده و راه خير و صلاح را در پيش گرفتند.


سن پرورش وجدان

اين امكان درهمه سنين وجود دارد ، ولي در كودكان وجدان بسيار زنده و بيدار است. و شما جلوه اين بيداري را بدين گونه مي بينيد كه كودك در برابر زشتي ها ، انحراف ها ، و جنايت ها شگفت زده است و نمي تواند بپذيرد كه امر خلاف وجداني واقع شود.

كودك از حدود 5/2 سالگي و بر اساس آنچه كه درمي يابد خود را مخالف با روش كساني قرار مي دهد كه فطرتاً خلاف وجدان رفتار مي كنند و البته مخالفت با چنين معياري اين فايده را دارد كه امنيت داخلي و رواني كودك را تضمين مي كند.

كودك از زماني كه به مرحله استنباط برسد شروع به درك مسائل كرده و نسبت به آنها حساس شده وسعي به داوري دارد. اگر در اين مرحله كه مرحله حيات اوليه اوست پرورش وجدان كامل باشد در امر هدايت كودك دشواري چنداني نخواهيم داشت . البته در مراحل نوجواني مجدداً آن حالت بيداري پديد مي آيد و رشد مي كند.