وجدان چيست؟ - روانشناسی، روانکاوی، روانسنجی، روانپزشکی، مشاوره، مقالات و تست ها

roya · 19-01-2011, 04:57 PM

وجدان چيست؟

در رشد و پرورش وجدان عوامل متعددي دخالت دارند كه اهم آنها را در بحث مربوط به "طريق پرورش وجدان" ذكر كرديم . اما آنچه در اينجا قابل ذكر مي باشد اين است كه در حالات شديد عاطفي بايد كودك را در معرض سؤالات گوناگون قرار داده و جوياي داوري او درباره امر يا جريان مورد نظر شد . البته سعي مربي بايد متوجه آن باشد كه به صورت غيرمستقيم آن گونه داوري را درباره او القاء كند كه خواستار آن و براساس مذاق مكتب و مذهب مورد قبول است.

در اين راه نقش معلمان و مربيان ، بويژه والدين در دوران خردسالي ، و همسالان و همكلاسان در مرحله نوجواني بسيار مهم است. اينان مي توانند در بيداري يا خاموش كردن نور وجدان او تأثيري بسزا داشته باشند.

ضرورت بيدار داشتن وجدان

بيدار داشتن وجدان در همه مراحل حيات ضروري است . بايد مراقبت كرد وجدان كودك و بزرگسال هرگز به خواب نرود و در معرض آلودگي قرار نگيرد . توقف در وضعي خاص و تكراري، آمد و شد با آنهايي كه در برابر جريانات و امور ، اغلب بي تفاوتند و بدون حساسيت به جريانات مي نگرند و به سرعت از آن مي گذرند، موجب آلودگي وجدان است.

بيداري وجدان بايد در سايه دو مسئله باشد ، يكي آموزش ها و تعاليم مذهبي و ديگرهدايت و كنترل عقل . و گرنه امكان بيداري آن نخواهد بود و ممكن است هوا وهوس برآن مسلط گردد و حيات انسان را تيره سازد. مراقبت براي روشن داشتن چراغ وجدان بايد دائم باشد از آن بابت كه تند بادهاي حوادث و عوامل آلوده كننده وجدان نيز دائماً در كار و حركتند و هيچگاه نمي توان از شر آنها ايمن بود. مذهب نيروي خوبي براي بيداري آن ، و اخلاق و رفتار شايسته ي مربي ، عامل نيكويي براي هشياري مداوم آن است.

ايجاد وحدت بين ابعاد شخصيت

بخشي از عواملي كه در آلوده كردن وجدان مؤثرند آنهايي هستند كه بين ابعاد وجودي انسان جدايي افكنده و موجبات تفرقه و جدايي آن را فراهم مي سازند. مشكل ما اين است كه در مواردي بين جنبه هاي مختلف وجودمان وحدت و هماهنگي لازم نيست .

كوششي توسط مربي بايد به عمل آيد كه بين رفتار فرد و وجدانش وحدت و هماهنگي باشد . زبان همان چيزي را بگويد كه وجدانش مي پذيرد و دست ها همان كاري را انجام دهند كه مورد قبول وجدان است و چشم و گوش در جهتي كار كنند كه وجدان او حكم مي كند.

در طريق وصول به اين مقصد ، آن كس كه مرتكب عمل قبيحي شده است بايد او را به اشتباهش واقف كرد، اگر دستش مرتكب دزدي و خطايي شده ، بايد به او توجه داد و يادآور شد كه اين عمل دزدي است واو حق ندارد از مالي بردارد كه از آن او نيست و بالاخره اگر چشمش به صحنه ناروايي باز شد بايد او را به لغزش و خطايش آگاه كرد.

هدايت وجدان

گفتيم كه ممكن است وجدان درمواردي درمعرض لغزش و انحراف قرار گيرد و در طريق بردگي و اسارت افتد . ممكن است كه پرده اي ضخيم جلوي نور افشاني وجدان را بگيرد و نگذارد آدمي راه خود را بيابد و به پيش رود . و يا امكان دارد وجدان در مسير گمراهي افتد و راه صواب را از خطا بازنشناسد.

در چنين موارد و در همه زمانها و هنگام ها بايد به هدايت و راهنمايي وجدان پرداخت و آن را درهمان وادي نگه داشت كه دريابد كدام كار، نيك و كدام يك بد است و در طريق اختيار و انتخاب اراده اش او را به كدام سو جهت دهد.

هدايت ، وجدان آدمي را از بردگي و اسارت نجات مي دهد و نمي گذارد بدي ها روح ما را آزرده سازند. اين راهنمايي و هدايت ممكن است توسط خود ما يا ديگران انجام شود . در همه حال بايد كوشيد اين معيار و ميزان ، سالم و دور از هرگونه گمراهي و لغزش باشد. شك نيست بعدها كه كودك در مرحله اي از رشد و مطالعات جديد قرار گرفت خواهد توانست موجبات هدايت خود را فراهم كند.

كنترل وجدان

وجدان ها با اين كه خود معيار و ملاك هستنند ، بايد وسيله معيارها و ملاك هاي ديگري كه همانا تعليمات انبياء و وجدان هاي دست نخورده و معصوم مي باشند ، تحت كنترل قرار گيرند . در اين كنترل مي توان اولاً از خود فرد خواست كه رفتار و سخنش را مورد ارزيابي و نقد قرار دهد. ثانياً مي توان رفتار وعملش را با كلام خدا و موازين مذهب تطبيق داد و دريافت كه در مسير صواب است يا ناصواب .

كنترل وجدان ضروري است وگرنه ممكن است انسان سر از درنده خويي درآورد و راه سعادت او بسته شود. افرادي كه وجداني تيره و تاريك و احياناً گمراه دارند ، در مواردي كه پاي خودپرستي و خودخواهي در ميان است راه درست و ارزش صحيح امور را درنمي يابند و در انتخاب طريق سرگردان مي مانند . شك نيست كه انديشه و تأمل در امور و در جنبه هاي مربوط به رفتار مي تواند سلامت وجدان را تأمين كرده و جلوي آبروريزي ها و رسوا گري هاي بعدي را سد كند.

تشويق و تحسين

نقش تشويق و تحسين در تثبيت آنچه كه تحت عنوان فطرت و مسائل وجداني در انسان مطرح است فوق العاده مي باشد . شما به هنگامي كه كودكي را در برابر عمل صوابش مورد تقدير قرار مي دهيد در حقيقت به او تفهيم مي كنيد كه وجدانش مرتكب لغزش و خطايي نشده است . شادابي و نشاط حاصل از آن تشويق ، كودك را وامي دارد كه راه خود را تعقيب كند و لااقل به خاطر دريافت پاداش ، همان طريق را طي نمايد . در اينجا لازم به تذكراست كه بگوييم در عين اهميت تنبيه و تهديد براي وصول به هدف ، نقش تشويق از آن مهمتراست.

شك نيست كه تشويق اگر از سوي فردي محبوب و قابل احترام باشد نقش هدايتي آن در كودك زيادتر است. حتي افراد مورد احترام از اين طريق مي توانند موانعي براي كودك پديد آورده و در موارد لازم او را تحت كنترل خود در آورند. همچنين بايد يادآور شويم كه اثر هدايت والدين و مربيان به هنگامي است كه خود در ايفاي همان نقشي كه از كودك خواستارند پيشقدم باشند.

تذكر و اخطار

در طريق هدايت و كنترل كودكان و قرار دادن وجدان آنها در مسير انديشيده و هدفدار مي توان از نقش تذكر و اخطار نيز سود جست. اخطارهاي والدين ، سرزنش هاي آنان در موارد انحراف و هشدار دادن به كودك در حين بروز وسوسه ها خود مي تواند سازنده و جهت دهنده باشد.

القائات، تلقينات و تذكر به طفلي كه مرتكب اشتباه شده و راه خلاف مي پيمايد در اين امر فوق العاده مؤثر است. اصل در تربيت بايد بر اين محور باشد كه هرگاه انحراف و خطايي پديد آمد كودك را تذكر دهند و نگذارند عملكردهاي نامناسب در او باقي مانده و به صورت عادت در آيد. كودكان هميشه نمي دانند آنچه را كه انجام مي دهند درست هست يا خطا؟

اِعمال ترس از مجازات

ترس از مجازات در مراحل اوليه سبب آن مي شود كودك از امري كه مورد نظر است بهراسد و آن كار را انجام ندهد . اساس تجارب ما معمولاً از آموزش ها، تشويق ها و تجارب شخصي است . براي بيداري وجدان ضروري است هر جا كه كودك دچار انحرافي شد و پاي از حد عرف و مقررات فراتر گذاشت به او تذكر دهيم و جلوي لغزش او را بگيريم .

اصولي در پرورش وجدان :

در پرورش وجدان كودك چهار اصل مورد توجه و نظر است:

1- جلب نظر كودك به جنبه هاي مثبت كه از طريق عرضه الگوها امكان پذير است و موجبات رشد و فزوني آن را فراهم مي آورد.

2- جلوگيري كودك از عوامل ناپسند و لغزش ها كه اين امر از طريق تذكر، اخطار، منع و تهديد صورت مي گيرد.

3- واداشتن طفل به تمرين و تجربه و انجام امور پسنديده تا اعمال و رفتار خوب ، و نيز گفتار و رفتار شايسته ، در او به صورت عادت درآيد.

4- تقويت قدرت انديشه تا بتواند نيكو فكر كند و نيكو تأمل نمايد . بديهي است امري كه بر اساس انديشه باشد مي تواند براي مدت طولاني در فرد باقي و پايدار بماند.

اين همه به شرطي مي تواند قابل توجه و عمل باشد كه والدين و مربيان موجبات امانتداري ، تقوي ، راستگويي ، درستكاري ، و ديگر صفات پسنديده را از روي صفا و محبت در او پديد آورند و راه جنايت را بر او سد نمايند.

19-01-2011, 04:57 PM	#1
roya (کاربر طلایی) تاریخ عضویت: Jan 2011 نوشته ها: 972	وجدان چيست؟ وجدان چيست؟ در رشد و پرورش وجدان عوامل متعددي دخالت دارند كه اهم آنها را در بحث مربوط به "طريق پرورش وجدان" ذكر كرديم . اما آنچه در اينجا قابل ذكر مي باشد اين است كه در حالات شديد عاطفي بايد كودك را در معرض سؤالات گوناگون قرار داده و جوياي داوري او درباره امر يا جريان مورد نظر شد . البته سعي مربي بايد متوجه آن باشد كه به صورت غيرمستقيم آن گونه داوري را درباره او القاء كند كه خواستار آن و براساس مذاق مكتب و مذهب مورد قبول است. در اين راه نقش معلمان و مربيان ، بويژه والدين در دوران خردسالي ، و همسالان و همكلاسان در مرحله نوجواني بسيار مهم است. اينان مي توانند در بيداري يا خاموش كردن نور وجدان او تأثيري بسزا داشته باشند. ضرورت بيدار داشتن وجدان بيدار داشتن وجدان در همه مراحل حيات ضروري است . بايد مراقبت كرد وجدان كودك و بزرگسال هرگز به خواب نرود و در معرض آلودگي قرار نگيرد . توقف در وضعي خاص و تكراري، آمد و شد با آنهايي كه در برابر جريانات و امور ، اغلب بي تفاوتند و بدون حساسيت به جريانات مي نگرند و به سرعت از آن مي گذرند، موجب آلودگي وجدان است. بيداري وجدان بايد در سايه دو مسئله باشد ، يكي آموزش ها و تعاليم مذهبي و ديگرهدايت و كنترل عقل . و گرنه امكان بيداري آن نخواهد بود و ممكن است هوا وهوس برآن مسلط گردد و حيات انسان را تيره سازد. مراقبت براي روشن داشتن چراغ وجدان بايد دائم باشد از آن بابت كه تند بادهاي حوادث و عوامل آلوده كننده وجدان نيز دائماً در كار و حركتند و هيچگاه نمي توان از شر آنها ايمن بود. مذهب نيروي خوبي براي بيداري آن ، و اخلاق و رفتار شايسته ي مربي ، عامل نيكويي براي هشياري مداوم آن است. ايجاد وحدت بين ابعاد شخصيت بخشي از عواملي كه در آلوده كردن وجدان مؤثرند آنهايي هستند كه بين ابعاد وجودي انسان جدايي افكنده و موجبات تفرقه و جدايي آن را فراهم مي سازند. مشكل ما اين است كه در مواردي بين جنبه هاي مختلف وجودمان وحدت و هماهنگي لازم نيست . كوششي توسط مربي بايد به عمل آيد كه بين رفتار فرد و وجدانش وحدت و هماهنگي باشد . زبان همان چيزي را بگويد كه وجدانش مي پذيرد و دست ها همان كاري را انجام دهند كه مورد قبول وجدان است و چشم و گوش در جهتي كار كنند كه وجدان او حكم مي كند. در طريق وصول به اين مقصد ، آن كس كه مرتكب عمل قبيحي شده است بايد او را به اشتباهش واقف كرد، اگر دستش مرتكب دزدي و خطايي شده ، بايد به او توجه داد و يادآور شد كه اين عمل دزدي است واو حق ندارد از مالي بردارد كه از آن او نيست و بالاخره اگر چشمش به صحنه ناروايي باز شد بايد او را به لغزش و خطايش آگاه كرد. هدايت وجدان گفتيم كه ممكن است وجدان درمواردي درمعرض لغزش و انحراف قرار گيرد و در طريق بردگي و اسارت افتد . ممكن است كه پرده اي ضخيم جلوي نور افشاني وجدان را بگيرد و نگذارد آدمي راه خود را بيابد و به پيش رود . و يا امكان دارد وجدان در مسير گمراهي افتد و راه صواب را از خطا بازنشناسد. در چنين موارد و در همه زمانها و هنگام ها بايد به هدايت و راهنمايي وجدان پرداخت و آن را درهمان وادي نگه داشت كه دريابد كدام كار، نيك و كدام يك بد است و در طريق اختيار و انتخاب اراده اش او را به كدام سو جهت دهد. هدايت ، وجدان آدمي را از بردگي و اسارت نجات مي دهد و نمي گذارد بدي ها روح ما را آزرده سازند. اين راهنمايي و هدايت ممكن است توسط خود ما يا ديگران انجام شود . در همه حال بايد كوشيد اين معيار و ميزان ، سالم و دور از هرگونه گمراهي و لغزش باشد. شك نيست بعدها كه كودك در مرحله اي از رشد و مطالعات جديد قرار گرفت خواهد توانست موجبات هدايت خود را فراهم كند. كنترل وجدان وجدان ها با اين كه خود معيار و ملاك هستنند ، بايد وسيله معيارها و ملاك هاي ديگري كه همانا تعليمات انبياء و وجدان هاي دست نخورده و معصوم مي باشند ، تحت كنترل قرار گيرند . در اين كنترل مي توان اولاً از خود فرد خواست كه رفتار و سخنش را مورد ارزيابي و نقد قرار دهد. ثانياً مي توان رفتار وعملش را با كلام خدا و موازين مذهب تطبيق داد و دريافت كه در مسير صواب است يا ناصواب . كنترل وجدان ضروري است وگرنه ممكن است انسان سر از درنده خويي درآورد و راه سعادت او بسته شود. افرادي كه وجداني تيره و تاريك و احياناً گمراه دارند ، در مواردي كه پاي خودپرستي و خودخواهي در ميان است راه درست و ارزش صحيح امور را درنمي يابند و در انتخاب طريق سرگردان مي مانند . شك نيست كه انديشه و تأمل در امور و در جنبه هاي مربوط به رفتار مي تواند سلامت وجدان را تأمين كرده و جلوي آبروريزي ها و رسوا گري هاي بعدي را سد كند. تشويق و تحسين نقش تشويق و تحسين در تثبيت آنچه كه تحت عنوان فطرت و مسائل وجداني در انسان مطرح است فوق العاده مي باشد . شما به هنگامي كه كودكي را در برابر عمل صوابش مورد تقدير قرار مي دهيد در حقيقت به او تفهيم مي كنيد كه وجدانش مرتكب لغزش و خطايي نشده است . شادابي و نشاط حاصل از آن تشويق ، كودك را وامي دارد كه راه خود را تعقيب كند و لااقل به خاطر دريافت پاداش ، همان طريق را طي نمايد . در اينجا لازم به تذكراست كه بگوييم در عين اهميت تنبيه و تهديد براي وصول به هدف ، نقش تشويق از آن مهمتراست. شك نيست كه تشويق اگر از سوي فردي محبوب و قابل احترام باشد نقش هدايتي آن در كودك زيادتر است. حتي افراد مورد احترام از اين طريق مي توانند موانعي براي كودك پديد آورده و در موارد لازم او را تحت كنترل خود در آورند. همچنين بايد يادآور شويم كه اثر هدايت والدين و مربيان به هنگامي است كه خود در ايفاي همان نقشي كه از كودك خواستارند پيشقدم باشند. تذكر و اخطار در طريق هدايت و كنترل كودكان و قرار دادن وجدان آنها در مسير انديشيده و هدفدار مي توان از نقش تذكر و اخطار نيز سود جست. اخطارهاي والدين ، سرزنش هاي آنان در موارد انحراف و هشدار دادن به كودك در حين بروز وسوسه ها خود مي تواند سازنده و جهت دهنده باشد. القائات، تلقينات و تذكر به طفلي كه مرتكب اشتباه شده و راه خلاف مي پيمايد در اين امر فوق العاده مؤثر است. اصل در تربيت بايد بر اين محور باشد كه هرگاه انحراف و خطايي پديد آمد كودك را تذكر دهند و نگذارند عملكردهاي نامناسب در او باقي مانده و به صورت عادت در آيد. كودكان هميشه نمي دانند آنچه را كه انجام مي دهند درست هست يا خطا؟ اِعمال ترس از مجازات ترس از مجازات در مراحل اوليه سبب آن مي شود كودك از امري كه مورد نظر است بهراسد و آن كار را انجام ندهد . اساس تجارب ما معمولاً از آموزش ها، تشويق ها و تجارب شخصي است . براي بيداري وجدان ضروري است هر جا كه كودك دچار انحرافي شد و پاي از حد عرف و مقررات فراتر گذاشت به او تذكر دهيم و جلوي لغزش او را بگيريم . اصولي در پرورش وجدان : در پرورش وجدان كودك چهار اصل مورد توجه و نظر است: 1- جلب نظر كودك به جنبه هاي مثبت كه از طريق عرضه الگوها امكان پذير است و موجبات رشد و فزوني آن را فراهم مي آورد. 2- جلوگيري كودك از عوامل ناپسند و لغزش ها كه اين امر از طريق تذكر، اخطار، منع و تهديد صورت مي گيرد. 3- واداشتن طفل به تمرين و تجربه و انجام امور پسنديده تا اعمال و رفتار خوب ، و نيز گفتار و رفتار شايسته ، در او به صورت عادت درآيد. 4- تقويت قدرت انديشه تا بتواند نيكو فكر كند و نيكو تأمل نمايد . بديهي است امري كه بر اساس انديشه باشد مي تواند براي مدت طولاني در فرد باقي و پايدار بماند. اين همه به شرطي مي تواند قابل توجه و عمل باشد كه والدين و مربيان موجبات امانتداري ، تقوي ، راستگويي ، درستكاري ، و ديگر صفات پسنديده را از روي صفا و محبت در او پديد آورند و راه جنايت را بر او سد نمايند.

کاربران در حال دیدن موضوع: 1 نفر (0 عضو و 1 مهمان)