ویژگی های دوست خوب

[roya]

ویژگی های یک دوست خوب

اعتدال و ميانه روي

آيا هرگز به اين نكته فكر كرده ايد كه چرا ميانه روي در زندگي ما كمتر به چشم مي خورد؟ متأسفانه بايد گفت كه در قشر وسيعي از جامعه، خصوصاً در ميان جوانان معمولاً احساسات و عواطف تعيين كننده ترين عامل در شكل گيري نحوه رفتار فرد هستند. بر همين اساس آنان در بسياري از مسائل اجتماعي و از جمله در دوست يابي دستخوش احساسات شده و عواطف ، حاكم بر عقل آنان مي گردد؛ در نتيجه از مرز اعتدال و ميانه روي خارج شده و در دوستي دچار تفريط و افراط مي شوند. اسلام توصيه مي كند كه در دوستي و رفاقت با ديگران نه آن چنان باشيم كه همچون بيگانگان با يكديگر رفتار كنيم و خود را نسبت به آداب و حقوق دوستي بي اعتنا نشان دهيم و نه آن چنان كه تمام اسرار زندگي خود و خانواده خود را براي آنان نمايان كنيم بلكه مي بايد در دوستي ها از روش افراط و تفريط بپرهيزيم؛ چنان كه پيامبر اسلام فرمود:

أَحبـِب حَبيبَكَ هَوناً ما عَسي أَن يَكُونَ بَغيضُكَ يَوماً ما وَ أَبغِض بَغيضَكَ هَوناً ما عَسي أَن يَكُونَ حَبيبَكَ يَوماً ما . دوست خود را در حد اعتدال دوست بدار چرا كه ممكن است روزي دشمنت شود و نيز دشمنت را در همين حد دشمن بدار زيرا ممكن است روزي دوستت شود.

و اميرمؤمنان (ع) هم چنين فرمود: اگر خواستي پيوند برادري و رفاقت را ببري جاي دوستي برايش باقي گذار كه اگر روزي خواستي بازگردد و بار ديگر با تو دوست شود، بتواند چنين كند.

بنابراين انسان خردمند در عين حال كه با دوستان در كمال دوستي و گرمي و مهرباني است و آنان را همچون برادر خود دانسته و نسبت به تمامي حقوق و آداب دوستي پاي بند است اما هرگز از مرز اعتدال خارج نمي شود و مسائل دروني ، شخصي و خانوادگي اسرار زندگي خود را نگه مي دارد؛ و به قول " سعدي " "رازي كه نهان خواهي ، با كس در ميان منه گر چه دوست مخلص باشد، كه آن دوست را نيز دوستان مخلص باشد".


آيينه بودن

يكي از ويژگي هاي دوستان با وفا و صميمي آن است كه در سلوك و معاشرت با يكديگر آن چنان از نظر روحي به يكديگر نزديك هستند كه حتي كمترين و ظريف ترين نكات مثبت و منفي وجود هر يك ، از ديد طرف مقابل پنهان نمي ماند و در يك كلام همچون آيينه اي براي دوست خود مي باشد. چه زيبا فرمود پيامبر خدا كه :

أَلمُؤمِنُ مِرآةُ المُؤمِن

مؤمن آيينه برادر مؤمنش مي باشد.

دوست واقعي ، صفات پسنديده دوست خود را به ديده قبول مي نگرد و او را نسبت به آنها كاملاً تشويق مي كند و با تدبير خود او را يار و مددكار است تا روز به روز در آن خصلت هاي نيكو بهتر و موفق تر باشد و در مقابل اگر كوچكترين لغزش و خطايي در وجود دوست خود ببيند مثل آن است كه اين نقطه را در آيينه اي شفاف ديده باشد، بلافاصله آن را به وي تذكر مي دهد و در صدد مخفي نمودن آن از ديگران و زدودن آن عيب بر مي آيد. امام صادق ( ع ) مي فرمايد:

أَحَبُّ الناسِ اِلَيَّ مَن أَهدي اِلَيَّ عُيُوبي

بهترين دوستان من كساني هستند كه عيوب مرا به من تذكر دهند.

و نيز حسن بن علي ( ع ) مي فرمايد:

مَن أَحَبَّكَ نَهاكَ وَمَن أَبغَضَكَ أَغراكَ

دوست واقعي تو كسي است كه تو را از بدي ها باز دارد و دشمنت كسي است كه تو را به بدي ها و شرارت تحريك كند.

يكي از دستورالعمل هايي كه ارباب معرفت و اساتيد اخلاق براي سالكان طريق الي الله صادر مي كنند و آن را يكي از عناصر مهم سلوك مي شمارند آن است كه انسان رفيقي همراه و همفكر و هم سلوك داشته باشد كه در مسير حق يكديگر را ياري كنند، عيوب همديگر را ببينند و به هم تذكر دهند. زيرا انسان در بسياري از مواقع از بعضي حركات و سكنات خود غافل است و گاه سالهاي طولاني مي گذرد بدون آنكه به آن توجه كند. البته شايسته است كه در چنين مواقعي طرف مقابل نيز در برابر اطلاع از عيب و خطاي خود ، آن را به عنوان بهترين هديه از دوست خود بپذيريد.


ادب

ادب ، رفتاري است پسنديده كه عقل ، انجام آن را مورد ستايش قرار مي دهد. ادب نشانه عقل آدمي و علامت شخصيت هر فرد است. انسان هر اندازه مؤدب تر باشد، از شخصيت بالاتري برخوردار است چرا كه گفته اند:

حُسنُ الاَدَبِ زِينةُ العَقل

مكتب انسان ساز اسلام به مسئله " ادب" اهميت فراواني داده و رمز موفقيت هر فرد، خانواده و جامعه را در آن مي داند.

امام علي (ع) مي فرمايد:

اِنَّ رَسولَ اللهِ أَدَّبَهُ اللهُ وَ هُوَ أدَّبَني وَ أُؤَدِّبُ المُومِنينَ وَ أُورِثُ الاَدَبَ المُكَرَّمين

خداوند پيامبرش را مؤدب گرداند و او هم مرا، و من هم مؤمنان را مؤدب خواهم ساخت و روش زندگي و ادب انسانهاي پاك و مقرب درگاه الهي را براي آنان به ارث خواهم گذاشت.

جامعه اي از سلامت اخلاقي و رشد و تعالي برخوردار است كه جامعه اي مؤدب باشد و بهترين و مطمئن ترين راه براي رسيدن به گوهر ادب، قرار گرفتن در سايه پيروي از احكام نوراني اسلام و رهنمودهاي ائمه هدي (ع) است و در اين حديث شريف كه از اولين امام معصوم (ع) به ما رسيده است، آن حضرت يكي از وظائف خود را مؤدب ساختن مردم و جامعه دانسته است. جا دارد كه مسئولان ، زمامداران امور و مراكز فرهنگي از اين پيام نوراني امام علي (ع) درس بگيرند و ترويج و اشاعه ادب الهي را در جامعه از وظايف اصلي خود بدانند و حرمت ادب را گرامي دارند كه پيامبر خدا فرمود : حرمت ادب را رعايت كن و به آن وفادار باش.

با عنايت به آنچه در شرايط دوستان از عقل و ايمان و صداقت و .... بيان كرديم، طبيعي است كه دوستان شايسته بايد از اخلاق حسنه و ادب بالايي برخوردار باشند. با رعايت ادب ، محبت ميان دوستان افزايش يافته و به دنبال آثار مثبت فردي ، اثرات ارزشمندي نيز از خود در جامعه بر جاي خواهد گذاشت.

مرحوم آيت الله بهاءالديني در وصف ادب امام نسبت به دوستان چنين مي گويد: امام خميني در جلساتي كه با دوستانش داشت هميشه دوستانش را جلو مي انداخت و خودش به دنبال آنها مي آمد. ايشان به اين شيوه از دوستانش تجليل مي كرد. از خصوصيات امام اين بود كه وقتي با شاگردانش جلسه داشت، مسئله شاگرد و استادي در كار نبود. ايشان با شاگردان نشست و برخاست مي كرد و حتي گاهي رياست جلسه با يكي از شاگردان خودش بود. بزرگي روح امام تا اين حد بود.

در اينجا يادآوري يك نكته ضروري است. متأسفانه انديشه اي غلط و خيالي باطل در ميان گروه زيادي از افراد جامعه رواج دارد و آن اين كه آداب خرافي و دست و پاگير و تملق گويي هاي بي اساس و قيد و بندهاي بي مورد را نشانه ادب مي دانند. حال آنكه اينان سخت در اشتباه هستند و چه بسا كه در اين ارتباط ناخودآگاه به كجرويهايي هم كشيده مي شوند؛ زيرا ادب همان گونه كه پيش از اين يادآور شديم، رفتار پسنديده اي است كه مورد ستايش عقلا قرار گيرد. ادب در مقابل دوستان و جامعه عبارت از اعمال و رفتار و كردار و گفتار صحيح و پسنديده بر پايه اخلاق حسنه و احترام متقابل و خالي از هرگونه چاپلوسي و يا بدزباني است. ادب در مقابل خدا و رسول و اهل بيت و يا پدر و مادر عبارت از اطاعت و فرمانبرداري همراه با احترام خاص است.